“Zon onder zien gaan bij Terpentoer Wijnaldum” na een wandeling 21 juni 2019.

 

Op de foto klikken om alle foto’s te bekijken.

 

“Zon onder zien gaan bij Terpentoer Wijnaldum” na een wandeling 21 juni 2019.

Vandaag de langste dag van het jaar. Op deze dag duikt Maarten van der Weijden om half 6 in Leeuwarden het water in om opnieuw de Elfstedentocht te gaan zwemmen!

Ik ga een wandeling (kuier) maken rond Wijnaldum, een dorp vlakbij Harlingen. Het dorp is ontstaan als een terpdorp op de kwelderrug aan het einde van de Riedslenk, dat later voor een deel onderdeel was van de Sexbierumervaart. De oudste vermelding dateert van de 13e eeuw, toen het als Wynaldum werd vermeld. In 1357 werd het vermeld als Wynaldum, in 1399 als Wynaldem, in 1400 als Wynalden, in 1579 als Winaem en in 1718 als Wynaam.

Precies een jaar geleden werd hier de “Terpentoer” geopend. Dit kunstwerk is zó gebouwd, dat het licht van de ondergaande zon op de langste dag van het jaar precies door de onderdoorgang valt. Het bouwwerk was een project van Terpen en Wierden en bedoeld om de geschiedenis van Wijnaldum onder de aandacht te brengen. Deze geschiedenis van dit eeuwenoude boerenland ligt enigszins verscholen, maar vanaf de Terpentoer zijn de glooiingen van het terpenland goed te zien. Deze wandeling zag ik op internet langskomen en het leek me meteen fantastisch om dit mee te maken.

Dus vroeg eten, nog even de start van Maarten gezien en hup in de auto naar Wijnaldum. Onderweg via de radio het zwemmen gevolgd. Om 10 over 7 arriveer ik bij het Archeologisch Steunpunt, waar we gaan starten met deze wandeling (kuier) van zo’n 6 kilometer rond de Tjitsmaterp. Wie woonden er in de vroege Middeleeuwen op deze terp? Koning Finn?

Nu is de terp begroeid met groengeel graan, maar vanaf het begin van onze jaartelling stonden er houten boerderijen op. Hier werd in 1953 door een boer tijdens graafwerkzaamheden de kostbare “fibula” gevonden. Kostbaar, omdat ze versierd is met goud en ingelegd met rood granaat, afkomstig uit India. Nooit werd er meer een sieraad van deze allure gevonden.

“De fibula van Wijnaldum is een fibula (mantelspeld) uit het begin van de 7e eeuw die in 1953 door een boer werd gevonden tijdens graafwerkzaamheden bij een terp in de terpenreeks van Wijnaldum (in de buurtschap Voorrijp). Het betreft een vergulde zilveren fibula van buitengewone kwaliteit. Hij is versierd met gouden filigraanwerk en ingelegd met rode almandijn. In 2012 werd de fibula in het Louvre in Parijs onderzocht, de almandijnen blijken uit India afkomstig te zijn. Vermoedelijk was de persoon aan wie dit sieraad toebehoorde iemand met een hoge, mogelijk koninklijke status. Het sieraad is vermoedelijk van Friese makelij met Scandinavische, Britse en Frankische invloeden en zo’n 15 cm. groot.

In eerste instantie werd alleen de voetplaat van de fibula gevonden. Deze was echter door een ploeg beschadigd en was daardoor niet meer compleet. Amateurarcheologen hebben jarenlang met metaaldetectoren naar de ontbrekende deeltjes gezocht. Bij de opgraving in de jaren negentig werden ook de zilveren brug met gouden bekleding, het scharnier en deeltjes van de kopplaat teruggevonden. Stukje bij beetje is de speld gereconstrueerd. Toen in augustus 2009 het nog ontbrekende stuk van de kopplaat (een fragment van twee bij drie centimeter) werd gevonden, is duidelijk geworden dat de afbeelding op de kopplaat de god Odin/Wodan betreft, geflankeerd door twee wolven of beren. Alleen van de sierschijf is (nog) niets teruggevonden waardoor men niet precies weet hoe het in zijn geheel eruit heeft gezien.

Verder archeologisch onderzoek toonde aan dat Wijnaldum mogelijk een machtscentrum was in die tijd. In ieder geval werd er door de archeologen een hoofdgebouw aangetroffen met ateliers van ambachtslieden: goud- en zilversmeden, bronsgieters, glas- en barnsteenbewerkers, wevers, een wapensmid enz. Tevens werd er onder meer een dirhem (Arabische zilveren munt) aangetroffen die verwerkt was in een ander sieraad dat men vond. Mogelijk is dit laatste daar terechtgekomen door handelsactiviteiten van de Vikingen in die streek. Nooit werd er meer een dergelijk sieraad van deze allure gevonden. De fibula van Wijnaldum wordt bewaard in het Fries Museum te Leeuwarden. Tijdens de opening van het nieuwe gebouw in 2013 was de fibula te zien voor het publiek”.

Onderweg staan we meerdere keren stil en drie vrijwilligsters van het Archeologisch Steunpunt vertellen over het landschap, de bewoners van de terpen en diverse panden en boerderijen op de route.

Het is een prachtige avond. Praktisch geen wind (en dat wil wel wat zeggen hier in het hoge noorden, vlakbij de Waddenkust!) en een strakblauwe lucht. Heerlijk wandelweer dus! We zijn met z’n dertienen. De meeste deelnemers komen uit de directe omgeving. Sommigen waren vorig jaar bij de opening van de Terptoer ook aanwezig. Toen was het bar slecht weer. We treffen het dus, zeker wat de zonsondergang betreft!

We lopen via een rondje als het ware de ondergaande zon tegemoet en eindigen bij het door Rixt Jukema ontworpen kunstwerk de “Terpentoer”. Zo’n 3 meter hoog. Net zo hoog als de laatste huizen en boerderijen op de Tjitsmaterp rond het jaar 900. Bovenop de toer een prachtig uitzicht over het in het licht van de ondergaande zon badende landschap. Tóch valt het licht van de ondergaande zon niet door de onderdoorgang van de toer. Bomen dempen het zonlicht en dat niet alleen: het kunstwerk had een nét ietsje andere richting moeten hebben om het licht door te laten. Je zou zeggen: met alle moderne apparatuur van tegenwoordig had dat toch exact berekend kunnen worden! Als je nagaat wat Eise Eisinga zó lang geleden met precisie heeft gebouwd in zijn woning in Franeker, had dit toch zeker 100% goed moeten staan. Vond ik best een beetje jammer. Maar, het blijft een heel mooi object, waar je kunt genieten van het omringende landschap.

Als we denken, dat nu het einde van de kuier is aangebroken  en we terug naar de auto zullen gaan, wacht ons een grote verrassing! Twee vrijwilligsters, die de groep kort ervoor even hadden verlaten, komen terug met………frisdrank en lekkere zoetigheden! En niet in plastic bekertjes, nee, echt serviesgoed!!!! In glazen potten branden waxinelichtjes. Zo toosten we met elkaar op deze dag en wachten tot het moment, dat de dag overgaat in de nacht. Wát een geweldig mooi einde van een prachtige kuiertocht!!!! We bedanken Geertje Postma, Marjanne Steegstra en Ans Hofstra héél hartelijk voor hun inzet, hun enthousiasme en gezelligheid! Wat heb ik genóten van deze bijzondere avondkuier!!!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

*

code